"ตุงไ่ส้หมู" เป้นชื่อที่นิยมใช้กันในจังหวัดเชียงใหม่ ในถิ่นอื่นอาจเรียกแตกต่างกันไป เช่น ลำปางเรียกช่อพญายอ จังหวัดเชียงรายและลำพูนเรียกว่า ตุงไส้ช้างภาคกลางเรียก พวงมโหตร (พวง-มะ-โหด) คำที่หลายคนไม่ทราบความหมาย ไม่เคยได้ยิน ทั้งที่อาจจะเคยผ่านตามาแล้วก็ตาม

ลักษณะตุงไส้หมูมีรูปทรงเหมือนเจดีย์ ทำจากกระดาษว่าวหลากสี ใช้ักบนกองเจดีย์ทรายคุ๋กับตุง 12 ราศี เพื่อบูชาพระเกศแก้วจุฬามณี และพระธาตุประจำปีเกิด

ในจังหวัดพะเยาและเชียงรายใช้ตุงไส้หมูสีขาวและสีดำประดับรอบปราสาทศพ เชื่อว่าให้ผู้ตายไปสวรรค์

จึงเห็นได้ว่าตุงไส้หมูนั้นเป้นได้ทั้งตุงมงคลและอวมงคล ทั้งนี้แล้วแตว่าในแต่ละพื้นที่จะมีการใช้งานไปอย่างไร แต่จุดประสงค์หลักก็ยังเป้นการบูชาพระพุทธศาสนานั่นเอง

จึงเ้ห็นได้ว่าควรใช้งานตุงอย่างเหมาะสมถูกต้อง มิให้เปลี่ยนแปลงหรือเพี้ยนไปจากความมุ่งหมายเดิมที่มีเป้าหมายเพื่อการบูชา หรือพระพุธทศาสนาเป็นเป้าหมายใหญ่

พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน 2542 อธิบายว่า เป็นพวงอุบะ ซึ่งห้อยประดับอยู่ที่คันดาลฉัตร ทำด้วยผ้าตาดทอง ส่วนคันดาลฉัตร คือคันฉัตรที่มีรูปเป็นมุมฉาก ๒ ทบอย่างลูกดาล เพื่อปักให้ฉัตรอยู่ตรงเศียรพระพุทธรูป

ในที่นี้ หมายพวงมโหตรแบบบ้านๆ ที่ติดอยู่ตามธงราว ห้อยระย้าตามสถานงานมงคล มีให้เห็นบ้างตามวัดในชนบท ทำด้วยกระดาษสี ตอกลายเป็นรูปนักษัตร ปัจจุบันหาดูได้ยาก

    

วัสดุที่ใช้ในการทำตุง

    

    

1.กระดาษาสาหรือผ้า  2.กระดาษว่าว  3.กระดาษแข็ง  4.ไม้ไผ่  5.กรรไกร  6.เข็ม  7.เชือก

    

 

    

วิธีทำตุงไส้หมู

    

1.นำกระดาษว่าว 2 แผ่นๆ ละสีมาซ้อนกันพับให้เป้นสามเหลี่ยมด้านเท่า ตัดส่วนปลายที่เหลือออก
 

    

 

    

2.พับครึ่งรูปสามเหลี่ยมอีก 2 ครั้ง ตัดชายด้านที่ไม่เท่ากันให้เป็นลวดลายสวยงามตามต้องการ
 

    

 

    

3.ใช้กรรไกรตัดเส้นตรงจากด้านที่เปิดได้เข้าไปลึกเหลือช่องว่างไม่ให้ขาดไว้พอประมาณ กลับด้านแล้วตัดเส้นตรงขนานกับเส้นแรก จากนั้นตัดสลับกันไปตลอดความกว้างจนถึงปลาย เหลือปลายไว้ประมาณ 4 เซนติเมตร เพื่อทำหัวตุง

    

 

    

4.ตัดเสร็จแล้ววางลงให้เหมือนเดิมแล้วเปิดด้านข้างที่ซ้อนกันออกจนเป้นสามเหลี่ยมด้านเท่า จับปลายด้ารที่ซ้อนกันเปิดเป้นสี่เหลี่ยมทั้งสองแผ่น จับตรงกลางกระดาษยกขึ้น
 

    

 

    

4.ตักกระดาาแข็งเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณหนึ่งนิ้ว ทากาวติดด้านในของหัวตุง ใช้ดายร้อยด้านบน นำไปผูกติดกับปลายไม้ไผ่ เป้นอันเสร็จนำไปใช้งานได้